Artikel

Grijze Cellen: Muziek en het Brein

Bron afbeelding: http://bit.ly/16QbYmB

Bron afbeelding: http://bit.ly/16QbYmB

Tijdens het doorbladeren van het EOS magazine enkele maanden geleden, kwam ik langs een artikel over ‘muziek en het brein’. Dat muziek mij boeit is geen publiek geheim dus toen ik zag dat er een lezing werd gekoppeld aan het artikel, twijfelde ik geen moment om me in te schrijven. Ik wist niet helemaal wat ik hiervan moest verwachten maar op 7 oktober trok ik met veel goesting en interesse richting de Handelsbeurs in Gent.

De organisatie (deBuren) had Henkjan Honing (hoogleraar muziekcognitie Universiteit van Amsterdam) en Marc Leman (hoogleraar systematische musicologie UGent) uitgenodigd om in 20 min. bondig hun onderzoek uit te leggen en vervolgens te antwoorden op vragen van een Eos-redacteur én het publiek. Ik ga hier niet hun beide theorieën uit de doeken doen, maar ik heb wél enkele dingen genoteerd die ik jullie toch wil vertellen, gewoon, omdat ze heel boeiend zijn!

Henkjan Honing

Bron afbeelding: http://bit.ly/19e7bYy

Bron afbeelding: http://bit.ly/19e7bYy

Deze man is er van overtuigd dat ‘iedereen’ muzikaal is, ook al denk je zelf van niet. Slechts 4% (naar schatting) van de mensen in de Westerse wereld heeft daadwerkelijk last van amusia (amuzikaliteit), dat is helemaal niet zoveel.

Vervolgens toonde hij een afbeelding (jammer dat ik ze niet terug vind) om aan te tonen dat de volledige hersenen betrokken zijn bij het luisteren naar muziek, dit situeert zich niet enkel op één plaats in de linker- of rechterhersenhelft. Bijvoorbeeld de beats van een liedje worden op een andere plek waargenomen dan de tekst, en zo is dit voor alle andere elementen. Bij het maken van muziek is dit nog meer verspreid.

Volgens Henkjan zijn de bouwstenen van muzikaliteit de volgende:

  • Maatgevoel -> het horen van ritmeveranderingen
  • Relatief gehoor -> het herkennen van een melodie aan de hand van de afstanden tussen tonen (en niet aan de hand van hoogteverschillen). Hij vertelde hierbij dat mensen verwachtingen projecteren op muziek, we horen een ritme en als dit plots onderbroken wordt waar we een geluid verwachten, komt dit over als een zogenoemde ‘luide rust’, er zijn ook ‘stille rusten’ die enkel meer analytische luisteraars waarnemen.

Door de band zijn enkel mensen muzikale wezens, maar er zijn zeker en vast uitzonderingen terug te vinden in het dierenrijk.

Marc Leman

Bron afbeelding: http://bit.ly/1e6PEEs

Bron afbeelding: http://bit.ly/1e6PEEs

Marc ging dan weer meer in op het fysieke aspect dat te relateren valt aan muziek. Hij deed vele experimenten met het laten stappen van mensen op muziek. Vanaf 120 BPM (beats per minuut) moet een mens té snel stappen om het tempo van de muziek te volgen. Die 120 BPM is dus het snelste wat je ‘in de maat’ kan stappen.

Wanneer iemand naar muziek luistert tijdens het stappen synchroniseert hij met de muziek, dit heet ‘fase-adaptatie’ en gebeurt onbewust. Momenteel is hij (samen met het IPEM) bezig met een onderzoek of muziek zich kan aanpassen aan het tempo van een loper in plaats van omgekeerd.

Bron afbeelding: http://bit.ly/13fY0G8

Bron afbeelding: http://bit.ly/13fY0G8

Er werden er ook reeds testen gedaan (zie grafiek hierboven) met muziek die allemaal hetzelfde tempo heeft, nl. 130 BPM. Sommige nummers bleken echter ‘activerend’ en andere ‘relaxerend’, waardoor mensen tot 20% sneller of trager begonnen lopen tegenover de snelheid die de metronoom aangaf (waarde 100 op de grafiek). Ook heeft het genre muziek effect op de kracht van de bewegingen.

Vervolgens stelde hij de vraag wat expressie is. Expressie is een sociaal signaal dat een expressieve respons oproept bij de ontvanger. Bij muzikale expressie bevat de muziek de expressie van de muzikant, en die roept dan een expressieve respons op bij de luisteraar. Muzikanten hoeven na verloop van tijd (gem. 10 jaar) ook niet meer echt de emotie te voelen die ze willen overbrengen in hun muziek. De expressieve repons bij een publiek is ook enorm afhankelijk van de sociale groep en van de context. Zo gaf hij als voorbeeld het concert van Jef Mills op OdeGand By Night. Hoewel dit om techno ging, stond het publiek er fysiek redelijk rustig bij omdat dit de ‘gewoonte’ is bij een orkest, wat Jef Mills dan weer begeleidde.

Gesprek

Wat ik nog uit het gesprek achteraf onthouden heb is dat het voorlopig nog niet zeker is wat de overlapping is tussen taal en muziek. Sommigen beweren dat er geen is, andere dat ie er wél is en nog anderen gaan voor een gedeeltelijke overlap. Wat wel zo is, op vlak van maatgevoel dan, is dat men bij taal variatie in tempo opzoekt om niet saai over te komen, en dat men bij muziek net het constante ritme probeert te vinden.

Conclusie

Zoals eerder gezegd, zijn wat ik hier vertel slechts fragmenten uit deze lezing. Ik vond het wel énorm boeiend. Als je de kans krijgt om nog eens een lezing van deze mannen bij te wonen (of van andere musicologen), kan ik alleen maar zeggen: DOEN!

Edit 21/11: Goed nieuws: alles is te herbeluisteren/herbekijken via deze link!

Dank aan de organisatie: deBuren, Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen (FWO), het Wetenschappelijk Tijdschrift Eos en Handelsbeurs Concertzaal om dit mogelijk te maken!

Geplaatst door

Grafisch vormgever overdag. Muziek- en koffiefanate 's avonds en in het weekend. Nieuwsgierig aagje. Droomt ervan om ooit een albumhoes te ontwerpen.

Twitter Website

Iets toe te voegen?